20 Şubat 2019 Çarşamba 11:59
Çalışma Şartları Hangi Esaslardan Oluşur? Sözleşme Serbestisi Kapsamı Nelerdir?

İş hukukundaki en çok tartışılan konuların başında çalışma koşullarının tespiti ve bu koşulların uygulanması gelmektedir. İşyerlerinde işçinin onayı olmadan yapılan değişiklikler ve işverenin yönetim hakkı arasındaki esaslar doğru belirlenmelidir.

İş hukukunun temel amacı işçi haklarını korumak ve işverenle işçi arasındaki problemleri düzenlemektir. Bu açıdan bakıldığında iş hukuku işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi düzenlemede önemli bir yere sahiptir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/6518 esas ve 2017/17134 sayılı kararı, çalışma şartlarının hangi unsurlardan oluştuğunu ve çalışma şartlarının belirlenmesinde hangi mevzuata uygun hareket edileceği ile ilgili önemli esasları kapşamaktadır.

Çalışma şartlarının değişikliği ile ilgili esaslardan önce bu koşulların neler olduğunu bilmek gerekir.

4857 sayılı İş Kanunun 22. Maddesinde yer alan “işveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapılabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21. Madde hükümlerine göre dava açabilir” şeklindeki düzenleme, çalışma şartlarındaki değişikliğin normatif dayanağını oluşturur.

Bu madde haricinde Anayasa, yasalar, toplu veya bireysel iş sözleşmesi, personel yönetmeliği gibi kaynaklarda çalışma koşulları düzenlemektedir.

Çalışma Şartları Hangi Esaslardan Oluşur?

İş sözleşmesinin en önemli unsuru olarak işçinin iş görme ile bunun karşılığında işverenin ücret ödemesi maddesi kabul edilir.

Ayrıca iş yerindeki çalışma saatleri, yıllık izin süreleri, ara dinlenmeler, doğum, öğrenim, gıda, maluliyet ve ölüm yardımı gibi sosyal yardımlarda çalışma şartları arasında yer almaktadır. İşçiye özel sağlık sigortasının yapılması veya işveren tarafından prim ödemeleri de çalışma koşulları arasındadır.

Çalışma Koşullarıyla İlgili Anayasa Maddeleri

Hukukun temel dayanağı olan Anayasa’da da çalışma koşulları ile ilgili maddeler yer almaktadır. Anayasa’nın desteklediği bütün temel hak ve hürriyetler, sosyal ve ekonomik haklar çalışma şartlarının belirlenmesinde kullanılır.

Anayasa’nın;

48. Maddesinde yer alan çalışma yerini serbestçe seçme hakkı,

49. Maddedeki çalışma hakkı ve ödevi,

50. Maddedeki çalışma koşulları bakımından öngörülen özel korunma ile dinlenme hakkı,

51.maddedeki sendika kurma hakkı,

53. maddede yer alan toplu iş sözleşmesi yapma hakkı,

54. maddedeki grev ve lokavt hakları, çalışma koşullarının Anayasadaki maddeleridir.

Çalışma Koşullarının Dayanağı İş Kanunudur.

Çalışma şartlarının belirlenmesinde en önemli kaynaklardan biri de 4857 sayılı İş Kanunudur. İşçinin ücretinin belirlenmesi, günlük ve haftalık çalışma saatleri, hangi durumlarda ek mesailerin yapılacağı gibi çalışma şartları İş Kanununda yer alan maddelere göre belirlenmiştir. İşveren işçi ilişkisinde İş kanunundaki maddelerin emredici hükümleri uygulanmalıdır.

Hafta Tatili Kanunu, Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun Hükümleri de çalışma şartlarının belirlenmesinde önemli bir yere sahiptir.

Toplu iş sözleşmesi de çalışma koşullarının belirlenmesinde önemli bir yerdedir.

Toplu iş sözleşmesi taraflarca değiştirilebilir. Yapılan bu değişiklikler geçmişi bağlamaz, sadece ileriye yöneliktir.

Sözleşme Serbestisi

Borçlar hukukunda olduğu gibi iş hukukundaki genel esas sözleşme serbestisidir. İşçi ve işveren ilişkilerini emredici hukuk hükümleri ile belirleyebilir.

Sözleşme serbestisinde, yazılı olarak yapılan iş sözleşmelerinde genellikle işçinin uygulayacağı iş, unvan, ücret ve ekleri belirtilmektedir. Ayrıca çalışma şartlarının kanıtlanmasına yönelik ayrıntılı düzenlemelere yer verilmemektedir. Çalışma şartlarında işçi aleyhine bir durum oluştuğunda ispat etme hakkı işçinindir.

Çalışma Koşullarını Belirleyen Kaynakların Sıralanması

Çalışma koşullarını belirten kaynaklar arasında yukarıdan aşağıya doğru bir sıralama yapılırsa; Anayasa, kanunlar, toplu iş sözleşmeleri, bireysel iş sözleşmesi, personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ve iş yeri uygulamaları olarak sıralama yapılabilir.

Emredici Hüküm Yoksa İşveren Aleyhine Hüküm Esas Alınır!

Yasada emredici hüküm bulunamaması durumunda, çalışma koşullarını belirleyen kaynaklar arasında çatışma oluşursa, işçinin lehine olan düzenleme veya uygulamanın, çalışma koşullarını oluşturduğu kabul edilir.

Son Güncelleme: 20.02.2019 11:59
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.