12 Ekim 2019 Cumartesi 10:20
Türk Edebiyat tarihi dönemleri ve gelişim süreçleri

Her bir ülke farklı tarihi yapıya sahiptir. Bazı ülkeler yalnızca 100 yıllık bir tarihe sahipken, bazılarıyla 1000 yıla merdiven dayamış ve hatta daha uzun süredir dünya üzerinde varlığını sürdürmektedir. Edebiyat konusunda da bir ülkenin varlığı büyük bir öneme sahiptir.

Türk edebiyatının dönemleri

 İslamiyet Öncesi Dönem

Sözlü Edebiyat

Yazılı Edebiyat

İslam Uygarlığı Çevresinde Gelişen Dönem

 Geçiş Dönemi (11-12. yüzyıl)

B-) Divan Edebiyatı

C-) Halk Edebiyatı:

a-) Dini-Tasavvufi Halk Edebiyatı

b-) Aşık Tarzı Halk Edebiyatı

c-) Anonim Halk Edebiyatı

Batı Etkisinde Gelişen

A-) Tanzimat Dönemi

B-) Servet-i Fünun Dönemi

C-) Fecr-I Ati Dönemi

D-) Milli Edebiyat Dönemi

E-) Cumhuriyet Dönemi

Orta Asya’da göçebe hayatın etkisiyle Türkler geniş sahalarda yaşamlarını sürdürmüştür. Orta Asya bozkırından Mısır’a dek gelen geniş coğrafya dünyanın büyük çoğunluğunda yaşam sürmüştür. Bu devasa yayılma sebebiyle Türk toplumlarının kültürlerinde de önemli değişiklikler söz konusu olmuştur. Bundan dolayı Mehmet Fuat Köprülü Türk edebiyatı dönemlerini şu şekilde sınıflandırmıştır;

1-) İslamiyet Öncesi (… -11. yüzyıl):

A-) Sözlü Edebiyat (… – 8. yüzyıl): Koşuk, Sagu, Sav, Destan

B-) Yazılı Edebiyat (8-11. yüzyıl): Göktürk Yazıtları, Uygur Metinleri

2-) İslam Uygarlığı Çevresinde Gelişen (11-19. yüzyıl):

 

A-) Geçiş Dönemi (11-12. yüzyıl)

B-) Divan Edebiyatı

C-) Halk Edebiyatı:

a-) Dini-Tasavvufi Halk Edebiyatı

b-) Aşık Tarzı Halk Edebiyatı

c-) Anonim Halk Edebiyatı

3-) Batı Etkisinde Gelişen (19. yüzyıl-…)

 

A-) Tanzimat Dönemi (1860-1896)

B-) Servet-i Fünun Dönemi (1896-1901)

C-) Fecr-I Ati Dönemi (1909-1911)

D-) Milli Edebiyat Dönemi (1911-1923)

E-) Cumhuriyet Dönemi (1923-…)

Başlangıç dönemi

İlk olarak Şaman töreleri; sığır, şölen ve yuğ siyasi olayların açıklanması bağlamında Türk edebiyatı zaman içerisinde olgunlaşmıştır. Türkler göçebe bir hayat sürdükleri için pek çok toplumla karşılaşmış ve onların yazınsal unsurlarıyla etkileşime girmiştir.

Sığır: Orta Asya’da erkeklerin ava gitmeden önce avın bereketli geçmesi için yaptığı bir törendir. Bu törenlere Şaman isimli din adamı ve bilge kişi önderlik etmektedir.

Şölen: Avdan gelen erkeğin canlı avını yerleşim yerine getirip toplum önünde kurban etmesidir. Törenden sonra sofra hazırlanır ve toplum hep birlikte yemek yer.

Yuğ: Ölen kahraman arkasından duyulan acının dile getirilmesi için düzenlenen bir törendir.

Gelişim dönemi

Türklerin İslam devletleriyle sınır olması ve toplumların tanışmasıyla birlikte 7. yy’da Arap – İslam kültürü ortaya çıkmıştır. Türk ve Arap kültürü birbirinden etkilenmiştir. Karahanlı Hükümdarı Satuk Buğra Han İslamiyet’i resmen kabul etmiş ve böylelikle Türkler de Müslüman olmaya başlamıştır. Bu dönem İslam Uygarlığına Geçiş Dönemi olarak adlandırılmaktadır.

Anadolu dönemi

Türkler 1071 Malazgirt Savaşı ile Anadolu’ya giriş yapmıştır. Bu dönem edebi açıdan büyük bir adım kabul edilir ve bu dönem aynı zamanda Halk Edebiyatı olarak adlandırılmaktadır.  

Anonim Halk Edebiyatı: Halkın ortak malı olan edebiyattır ve söyleyeni belli değildir.

Dinî Tasavvufî Halk Edebiyatı: İslam ve tasavvuf çevresindeki edebiyattır.

Aşık Tarzı Halk Edebiyatı: Aşk, yiğitlik ve doğa güzelliği gibi çeşitli konuları ele alan edebiyattır.

Osmanlı etkisi

Uzun yıllar boyunca Anadolu’da hüküm süren Türkler, Osmanlı Devleti’ni kurduğu tarihten itibaren 600 yıl boyunca dünyada çeşitli coğrafyalara uzanmayı başarmıştır. Edebi anlamda yaşanan etkinin en büyüğü Arap – Fars dillerinin hakim olduğu Mezapotamya’dan gelmektedir.  Mehmet Fuat Köprülü şair eserlerini divan isimli eserlerde topladığı için bu döneme ‘’Divan Edebiyatı’’ ismini vermiştir. Türkçe, Farsça ve Arapça’nın birleşiminden oluşan Osmanlıca’dan oluşan bir edebiyat dili üremiş ancak bu dil oldukça ağırdır. Bundan dolayı Divan Edebiyatına ‘’Yüksek Zümre Edebiyatı’’ veya ‘’Saray Edebiyatı’’ da denmektedir.

Osmanlı’nın dağılması ve meşrutiyet

1789 yılında Fransız İhtilali sonucunda imparatorlukların bağlı bulunduğu milletler bağımsızlık çığlığı atmaya başlamıştır. Osmanlı Devleti’de batıdan esen rüzgar sonucunda isyanlarla karşı karşıya kalmıştır. 19. yy’da Tanzimat Fermanı yayınlanmış ve böylelikle azınlıklara birtakım hakların verilmesine karar verilmiştir. Batı etkisinin çok fazla hissedildiği bu dönemde Osmanlı’da da pek çok farklı fikir akımı konuşulmaya başlanmıştır.

Cumhuriyet Edebiyatı

Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923) Türk edebiyatı için yeni bir çağın başlangıcı olmuştur. Bu dönemde tercüme roman, şiir ve pek çok farklı türlerde eserler verilmiştir.

Son Güncelleme: 14.10.2019 13:03
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.